ประเพณีการจัดขันหมากในงานแต่งงาน ในขบวนจะแบ่งออกเป็น “ขันหมากเอก” และ “ขันหมากโท” ติดตามด้วยเหล่าบริวารขันหมาก ส่วนรูปตามแบบฉบับฝีมือชาววังที่นิยมทำกันนั้น มี 2 แบบ คือ แบบใช้พลูจีบ กับ แบบที่ไม่ใช้พลูจีบ โดยทั้ง 2 แบบ จะใส่หมากพลูเป็นจำนวนคู่ อย่าง คู่ 4 หรือ คู่ 8 นำมาจัดเรียงให้สวยงาม สาเหตุที่ต้องมีการใส่หมากพลูลงไปในพานขันหมาก ก็เพราะในสมัยก่อนนิยมกินหมาก จึงมีการใช้หมากพลูเป็นเครื่องต้อนรับ เพื่อแสดงไมตรีจิต และหมายถึงความยินดีต้อนรับอย่างเป็นกันเองด้วยไมตรีจิต ซึ่งนอกจากพานขันหมากเอกแล้ว ยังมีพานต่าง ๆ ที่ฝ่ายชายจะต้องเตรียมทั้งหมดเพื่อแห่ในขบวนขันหมาก ดังนี้ …

พานขันหมากเอก ประกอบด้วย

  1. พานขันหมาก เป็นพานของฝ่ายชายเชิญมาที่บ้านฝ่ายหญิง ประกอบด้วย พลู 2 พาน ในพานจะมี หมาก 8 ผล, พลู 4 เรียง ๆ ละ 8 ใบ, ถุงเงิน 2 ใบ, ถุงทอง 2 ใบ ข้างในบรรจุ ถั่วเขียว, งาดำ, ข้าวเปลือก, ข้าวตอก และซองเงิน 1 ซอง
  2. พานสินสอด พานทองหมั้น ใช้สำหรับใส่เงิน, ทอง, เพชร, นาค ไว้ในพานเดียวกัน ใช้สองพานหรือ 1 พานก็ได้ ซึ่งพานนี้จะมีผ้าคลุมไว้ ส่วนใหญ่ใช้ผ้าลูกไม้ ภายในพาน นอกจากสินสอดเงินทองแล้ว จะต้องมีใบเงิน, ใบทอง, ใบนาค, กลีบกุหลาบ, กลีบดาวเรือง, กลีบบานไม่รู้โรย, ดอกมะลิ, ดอกรัก, ถุงเงิน และถุงทอง
  3. พานแหวนหมั้น ใช้พานขนาดเล็กซึ่งจะมีการออกแบบที่รองแหวนด้วยการจัดประดับพานด้วยดอกไม้ เพื่อความสวยงามด้วย
  4. พานธูปเทียนแพ ไม่ต้องทำขนาดใหญ่มากจนเกินไป เพื่อจะใช้พานนี้ในการรับไหว้ ผู้ใหญ่ด้วยก็สามารถทำได้เช่นกัน
  5. พานผ้าสำหรับไหว้ หรือพานธูปเทียนแพ จำนวนแล้วแต่จะกำหนด ซึ่งพานไหว้ผู้ใหญ่ในสมัยก่อนจะใช้พานธูปเทียนแพเท่านั้น แต่ในปัจจุบัน จะแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนแรกเป็นผ้าขาวสำหรับนุ่ง 1 ผืน และผ้าสำหรับห่ม 1 ผืน เทียน และธูปหอม ดอกไม้ 1 กระทง อันนี้สำหรับเซ่นไหว้บรรพบุรุษที่ล่วงลับไปแล้ว แต่ถ้า ยังมีชีวิตอยู่ไม่ต้องจัดพานดังกล่าว แต่จะจัดในส่วนที่สอง คือสำรับที่จะใช้ไหว้ ญาติผู้ใหญ่ พ่อและแม่ของทั้งสองฝ่าย โดยการใช้ผ้าขาวสำหรับนุ่งและผ้าห่ม อย่างล่ะ 1 ผืน หรือจะใช้เสื้อผ้า หรือของอื่น ๆ แทนก็ได้ แต่ไม่ต้องใช้ธูปเทียนและดอกไม้
  6. พานเชิญขันหมาก 1 พาน โดยจะให้เด็กผู้หญิง ฝ่ายเจ้าสาวถือต้อนรับขันหมาก นำขันหมากเจ้าบ่าว
  7. ร่มสีขาว 2 คัน โดยจะให้เฒ่าแก่ 2 ฝ่ายถือ
  8. ช่อดอกไม้เล็ก ๆ สำหรับเจ้าบ่าวถือ
  9. พานต้นกล้วย 1 คู่ ต้นอ้อย 1 คู่ เพื่อสื่อถึงให้คู่บ่าวสาวทำมาค้าขายเจริญรุ่งเรือง นอกจากนี้ ต้นกล้วยยังหมายถึงให้มีลูกเต็มบ้านหลานเต็มเมือง ทั้งนี้ ส่วนใหญ่แล้วจะใช้เป็นต้นเล็กนำมาให้เฒ่าแก่ฝ่ายเจ้าบ่าวเป็นคนถือ

พานขันหมากโท หรือขันหมากบริวาร ประกอบด้วย…

  1. พานขนมมงคล 9 อย่าง จำนวน 2 พาน อาทิ ทองหยิบ, ทองหยอด, ฝอยทอง, ทองเอก, ขนมจ่ามงกุฎ, ขนมเสน่ห์จันทร์, ขนมลูกชุบ, ขนมหม้อแกง, ขนมข้าวเหนียวแดง, ขนมข้าวเหนียวแก้ว และขนมชั้น ซึ่งในสมัยก่อนจะใช้ขนมโบราณ อย่าง ขนมกง, ขนมทองเอก, ขนมชะมด, ขนมสามเกลอ, ขนมโพรงแสม, ขนมรังนก ซึ่งปัจจุบันหายากแล้ว และหลายคนก็ไม่รู้จักแล้ว ส่วนขนมที่ไม่นิยมนำมาใช้ในงานมงคล คือ ขนมต้มแดง ต้มขาว
  2.  พานไก่ต้ม พานหมูนอนตอง
  3. พานวุ้นเส้น 1 คู่
  4. พานมะพร้าว 1 คู่
  5. พานกล้วยหอม (จำนวนหวีต้องเป็นคู่) และส้ม 1 คู่
  6. พานส้มโอ 1 คู่
  7. พานชมพูเพชร 1 คู่
  8. พานคู่ขนมเสน่ห์จันทร์หรือขนมเปี๊ยะ 1 คู่
  9. พานขนมกล่อง จำนวนตามญาติผู้ใหญ่ที่เราจะแจก ซึ่งจะใช้ขนมอะไรก็ได้แล้วแต่ความเชื่อของแต่ละบ้า

พานผ้าเครื่องเซ่นไหว้บรรพบุรุษ ประกอบด้วย

 

1. ธูป 5 ดอก เทียน 2 เล่ม

2. มะพร้าวอ่อน 1 คู่, กล้วยน้ำหว้า 2 หวี, ไก่ต้ม 1 ตัว, หมูนอนตอง 1 ที่

3. เหล้า 1 คู่

4. ผ้าขาว 1 พับ (ประมาณ 4 ศอก หรือ 2 เมตร)

         

 ส่วนตัวเจ้าสาวจะต้องเตรียม คือ

  1. พานเชิญขันหมาก เมื่อขบวนขันหมากมาถึงบ้านฝ่ายหญิงและผ่านประตูเงินประตูทอง ฝ่ายหญิงก็จะลงมาเชิญขันหมากขึ้นเรือน เป็นธรรมเนียมมารยาทที่เชื้อเชิญญาติผู้ใหญ่ทั้งสองฝ่ายขึ้นเรือน
  2. เด็กสาวที่เป็นลูกหลานวัยเด็ก ๆ ไว้ล้างเจ้าบ่าว ก่อนขึ้นเรือนของฝ่ายหญิง
  3.  ประตูเงิน ประตูทอง ซึ่งส่วนใหญ่จะเป็นญาติของฝ่ายหญิงถือกั้นไว้

ลำดับการจัดขบวนขันหมาก

1. เฒ่าแก่และเด็กนำขันหมาก (เด็กผู้ชาย) โดยในตอนเริ่มขบวนเฒ่าแก่จะอยู่เรียงต่อจากเจ้าบ่าว แต่เมื่อเดินทางมาใกล้ถือหน้าบ้านเจ้าสาว เฒ่าแก่ก็จะเป็นฝ่ายออกมารับหน้า ซึ่งถือว่าเป็นแทนเจ้าบ่าว

2. เจ้าบ่าวถือช่อดอกไม้เล็ก ๆ หรือพานธูปเทียนแพรก็ได้ ซึ่งเมื่อเริ่มแห่ ขบวนตอนแรกเจ้าบ่าวขบวนอยู่หน้าสุดของขบวน ตามด้วย เฒ่าแก่ ส่วนต้นกล้วยและต้นอ้อยที่เดินตามเจ้าบ่าวมานั้น เมื่อขบวนเคลื่อนย้ายมาถึงหน้าบ้านแล้ว ให้มาอยู่หลังสุด ก่อนขบวนรำลำดับการจัดขบวนขันหมาก

3. คนถือซองเงิน พ่อแม่เจ้าบ่าว

4. คู่ต้นกล้วย-ต้นอ้อย

5. ขันหมากเอก (ญาติผู้ใหญ่ถือ)

6. คู่พานขันหมากพลู

7. พานขันหมากเงินสินสอด พานทองหมั้น

8. พานแหวนหมั้น พานธูปเทียนแพ

9. คู่พานผ้าไหว้

10. ขันหมากโท (ญาติหรือเพื่อนถือ)

11. คู่พานขาหมู

12. คู่พานวุ้นเส้น

13. คู่พานมะพร้าว

14. คู่พานกล้วยหอม-ส้ม-ชมพูเพชร

15. คู่พานส้มโอ

16. คู่พานขนมมงคล 9 อย่าง

17. คู่พานขนมเสน่ห์จันทร์หรือขนมเปี๊ยะ

18. คู่พานขนมกล่อง

19. ปิดท้ายด้วยขบวนรำ

ทั้งนี้ ในพิธีงานแต่งงานอาจจะมีความยุ่งยากมาก เพราะต้องเตรียมของเป็นจำนวนมากมาย แต่ไม่มีความยุ่งยากซับซ้อนอะไรเพียงแค่เราควรวางแผนให้ดีก่อนล่วงหน้า รับรองได้เลยว่างานแต่งงานของคุณจะผ่านไปได้โดยไม่มีปัญหา อะไรแน่นอนค่ะ

แชร์ ข้อมูลให้เพื่อนของคุณ!!!

โพส น่าสนใจอื่นๆ :